ติดสมาร์ทโฮมเองหรือจ้างทีม ตัดสินยังไงว่าแบบไหนเหมาะกับบ้านเรา

สุดสัปดาห์ที่แล้วคุณซื้อปลั๊กอัจฉริยะมาเสียบ ตั้งเวลาเปิดพัดลม เสร็จในสิบนาที สนุกดี พอได้ใจก็ซื้อสวิตช์อัจฉริยะมาเปลี่ยนที่ผนังห้องนั่งเล่น ถอดฝาครอบออกมาเจอสายไฟสองสามเส้นที่หน้าตาไม่เหมือนรูปในคู่มือ มือค้างอยู่ตรงนั้น แล้วเริ่มสงสัยว่าควรไปต่อหรือเรียกช่าง

เรื่องนี้เจอบ่อยมาก และคำตอบไม่ใช่ “จ้างทุกอย่าง” หรือ “ทำเองทุกอย่าง” งานสมาร์ทโฮมมีส่วนที่ทำเองได้สบาย กับส่วนที่ควรให้คนที่ทำงานไฟฟ้าเป็นอาชีพ เส้นแบ่งอยู่ตรงที่ว่า อุปกรณ์นั้นต่อกับไฟบ้านผ่านปลั๊ก หรือต่อเข้ากับสายไฟในผนังโดยตรง

อะไรซื้อมาติดเองได้เลย ไม่ต้องจ้างใคร

กลุ่มนี้เราแนะนำให้ทำเองจริง ๆ ไม่ได้พูดเอาใจ

• ปลั๊กอัจฉริยะ เสียบแล้วตั้งค่าผ่านแอป ถอดเมื่อไหร่ก็กลับเป็นปลั๊กธรรมดา เหมาะกับพัดลมและโคมไฟข้างเตียง
• หลอดไฟอัจฉริยะ ขันแทนหลอดเดิมที่ขั้วเดียวกัน (ดูโทนแสงให้เหมาะกับห้องก่อน อ่านต่อได้ที่เรื่องไฟและแสงสว่าง)
• กล้องแบบเสียบปลั๊ก วางบนชั้นหรือยึดด้วยขาตั้ง ไม่ต้องเจาะผนังก็ใช้ได้ เหมาะกับคอนโดและห้องเช่า
• ลำโพงอัจฉริยะ วางแล้วใช้เลย
• เซนเซอร์แบบแปะ เช่น เซนเซอร์ประตู เซนเซอร์ความเคลื่อนไหวที่ใช้ถ่าน

ทั้งหมดนี้ถ้าผิดพลาดก็แค่ถอดออกแล้วลองใหม่ ไม่มีอะไรเสียหายถาวร ถ้าบ้านคุณต้องการแค่นี้ ไม่ต้องจ้างใครเลย ซื้อมาลองได้ทันที และเริ่มจากไม่กี่ชิ้นก่อนก็พอ ไม่ต้องซื้อทั้งบ้านในครั้งเดียว

อะไรควรให้ช่าง และทำไมเรื่องไฟฟ้าถึงต่างจากเรื่องอื่น

งานที่ต้องเปิดผนังหรือต่อสายไฟตรง ๆ ต่างจากกลุ่มแรกตรงที่ ผิดแล้วไม่ได้แค่ใช้ไม่ได้ แต่อาจเกิดความร้อนที่จุดต่อ และมักไม่เห็นผลทันที จุดต่อสายที่แน่นไม่พอจะค่อย ๆ ร้อนขึ้นตามเวลา วันที่ติดเสร็จทุกอย่างยังดูปกติ

• สวิตช์อัจฉริยะที่ต้องต่อสายในผนัง ต้องรู้ว่าสายไหนเป็นไฟเข้า สายไหนไปหลอด และสายไหนเป็นสายนิวทรัล (สายที่ทำให้วงจรครบรอบ สวิตช์อัจฉริยะหลายแบบใช้สายนี้เลี้ยงตัวเอง) หลายบ้านเก่ากล่องสวิตช์มีสายแค่สองเส้น ไม่มีนิวทรัลให้ ต้องแก้ด้วยวิธีอื่นหรือเลือกอุปกรณ์อีกแบบ ซึ่งต้องประเมินหน้างานก่อน
• ตู้ไฟและเบรกเกอร์ เป็นต้นทางของไฟทั้งบ้าน ไม่ควรให้ใครที่ไม่ได้ทำงานนี้เป็นประจำเปิดดู
• มอเตอร์ม่านที่ฝังในราง ต้องถอดราง ต่อไฟเข้ากับตัวมอเตอร์ และตั้งระยะเปิด-ปิดให้พอดี ถ้าตั้งผิดมอเตอร์จะดึงผ้าจนราง ผ้า หรือตัวมอเตอร์เสียหาย
• งานที่ต้องเดินสายใหม่ เช่น เดินสายเน็ตเวิร์กในฝ้า หรือเพิ่มจุดไฟ

ต่อให้คุณเคยเปลี่ยนสวิตช์ธรรมดามาแล้ว สวิตช์อัจฉริยะก็มีรายละเอียดมากกว่าเดิมพอสมควร

ต้นทุนแอบแฝงของการทำเอง ที่คนมักไม่นับตอนตัดสินใจ

คนส่วนใหญ่เทียบแค่ราคาอุปกรณ์กับค่าแรง แต่ของที่หายไปจริงมักเป็นอย่างอื่น

เวลา อุปกรณ์หนึ่งชิ้นอาจใช้ไม่นาน แต่พอมีสิบชิ้น ต้องจับคู่ ตั้งชื่อห้อง ตั้งฉาก แก้ตอนมันหลุดจากเครือข่าย เวลาเสาร์-อาทิตย์หายไปได้ง่าย ๆ

ของที่คุยกันไม่ได้ ซื้อทีละชิ้นจากหลายที่ แต่ละชิ้นมีแอปของตัวเอง บางชิ้นเข้ากับลำโพงที่บ้านไม่ได้ บางชิ้นต้องมีอุปกรณ์กลางเพิ่ม ซึ่งไม่ได้เขียนไว้ข้างกล่อง

ต้องรื้อใหม่ สมมติว่าซื้อสวิตช์มาครบทั้งชั้น แล้วเปิดกล่องสวิตช์พบว่าไม่มีสายนิวทรัล ทั้งหมดต้องเปลี่ยนแบบอื่น ของที่ซื้อไว้ก็ใช้ไม่ได้

สามข้อนี้ไม่ได้แปลว่าห้ามทำเอง แค่ถ้าคุณจะทำเอง ให้นับเวลาและความเสี่ยงที่ต้องซื้อซ้ำเข้าไปด้วย

ตอบ 6 ข้อนี้ แล้วจะรู้ว่าบ้านคุณอยู่กลุ่มไหน

1. ที่อยากทำ ต้องถอดอะไรออกจากผนังหรือเปิดสายไฟไหม ถ้าไม่ต้อง ไปข้อ 2 ถ้าต้อง ให้ช่างดูก่อน
2. คุณเช่าอยู่หรือไม่ได้เป็นเจ้าของผนัง ถ้าใช่ ทำเองแบบเสียบ-วางเท่านั้น ถอดย้ายได้ ไม่ต้องแก้อะไรกับห้อง
3. เปิดกล่องสวิตช์ดูแล้วมีสายนิวทรัลไหม ถ้าไม่แน่ใจว่าสายไหนคืออะไร นั่นคือคำตอบแล้ว ควรให้ช่างดู
4. ในบ้านมีคนที่ต้องใช้ระบบทุกวันและไม่ชอบเรียนแอปไหม เช่น ผู้สูงอายุหรือแม่บ้าน ระบบที่ตั้งไม่ดีจะกลายเป็นภาระของคนในบ้าน
5. คุณอยากให้ทั้งบ้านทำงานร่วมกัน หรือแค่อยากควบคุมเป็นจุด ๆ ถ้าแค่เป็นจุด ๆ ทำเองได้ ถ้าอยากให้ไฟ ม่าน แอร์ ทำงานต่อกัน การวางระบบตั้งแต่ต้นจะลดเรื่องของที่ไม่เข้ากัน
6. ถ้าระบบเสียตอนไม่อยู่บ้าน มีใครแก้ให้ได้ไหม ถ้าคำตอบคือไม่มี ให้นึกถึงคนดูแลหลังติดตั้งด้วย

ถ้าตอบแล้วอยู่ฝั่ง “ไม่ต้องถอดอะไร” เกือบทุกข้อ เริ่มเองได้ ถ้ามีข้อ 1 หรือข้อ 3 อยู่ในกลุ่มต้องให้ช่าง ส่วนข้อ 4 ถึง 6 ไม่ได้ห้ามทำเอง แค่เป็นเครื่องหมายว่าควรคุยกับใครสักคนก่อนซื้อ

แบบผสมมักเป็นทางที่ลงตัวที่สุด

บ้านส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ฝั่งใดฝั่งหนึ่งล้วน ๆ ทำเองกับปลั๊ก หลอดไฟ ลำโพง เซนเซอร์แบบแปะ แล้วเก็บงานสวิตช์ในผนังหรือม่านฝังรางไว้ให้ช่างทีเดียว วิธีนี้ได้ลองใช้จริงก่อนว่าชอบอะไร พอถึงตอนจ้างก็บอกได้ตรงว่าต้องการอะไร ไม่ต้องเดา ถ้าสงสัยว่าบ้านเก่าของคุณติดอะไรได้บ้าง อ่านเพิ่มที่ติด Smart Home ในบ้านเดิม

สรุป

เส้นแบ่งง่าย ๆ คือ อะไรที่เสียบหรือวางแล้วถอดคืนได้ ทำเอง อะไรที่ต้องเปิดผนังหรือแตะสายไฟ ให้ช่าง ข้อคิดเพิ่มอีกข้อหนึ่งคือ เก็บกล่องและคู่มือของที่ซื้อเองไว้ ถ้าวันหนึ่งต้องเรียกทีมมาต่อยอด ของพวกนั้นจะบอกได้ว่าบ้านคุณใช้อะไรอยู่ และประหยัดเวลาประเมินหน้างานไปได้

แต่ละบ้านผังสายไฟไม่เหมือนกัน ถ้าคุณเปิดกล่องสวิตช์แล้วไม่แน่ใจ หรืออยากให้ทีมเข้าไปดูหน้างานจริงก่อนตัดสินใจ ทักมาคุยกันได้ ไม่มีกดดัน